بلاگ, راهنما

بی‌خوابی در طب سنتی؛ «سَهَر» چیست و چطور خواب شب را تنظیم کنیم؟

مطالعه در نور ملایم پیش از خواب

اگر چراغ خاموش است ولی ذهن هنوز مشغول حساب و کتاب فرداست، اولین پرسش معمولاً این است که «چه بخورم خوابم ببرد؟» برای بررسی بی‌خوابی در طب سنتی بد نیست یک قدم عقب‌تر برویم. آیا اصلاً فرصت کافی برای خواب داشته‌اید؟ ساعت بیدار شدن امروز چه فرقی با دیروز داشته؟ چای آخر شب، درد یا سروصدای خانه چه نقشی داشته‌اند؟ برای بزرگسالی که گاهی بد می‌خوابد، یک ساعت بیداری قابل اجرا و چند خط یادداشت صبحگاهی شروع مناسبی است. خواب‌آلودگی خطرناک هنگام رانندگی یا وقفه‌های تنفسی در خواب را هم باید جداگانه پیگیری کرد.

سَهَر در کتاب‌های طب سنتی به چه معناست؟

فیض‌آبادی و همکاران در یک پژوهش تاریخی سراغ قانون ابن‌سینا، ذخیره خوارزمشاهی جرجانی و نوشته‌هایی از رازی و عقیلی رفته‌اند. در این متون واژه «سَهَر» برای بی‌خوابی به کار رفته و علت‌ها در چارچوب دیدگاه آن دوره درباره مزاج مغز شرح داده شده‌اند. وقتی از این عبارت در مقاله‌ای عمومی نقل می‌شود، منظور فهم زبان منبع است. از بیدار شدن ساعت سه صبح نمی‌توان مزاج مغز را تشخیص داد و برایش خوراک یا دارو تعیین کرد.

در مرور جداگانه پترم‌فر و همکاران، نام ۳۶ گیاه از متون تاریخی گردآوری شده است. روش‌های استفاده در این کتاب‌ها نیز متفاوت بوده‌اند. همین تنوع توضیح می‌دهد چرا تبدیل یک نام تاریخی به توصیه یکسان برای همه درست نیست. اگر در خانه کودکی دارید، باردارید یا داروی آرام‌بخش مصرف می‌کنید، دستورهای قدیمی چکاندن مواد در بینی یا ترکیب چند گیاه خواب‌آور را تقلید نکنید. در ادامه سراغ کارهایی می‌رویم که بدون تهیه یک فرآورده می‌شود امتحان کرد.

اول معلوم کنید مشکل در کدام قسمت شب است

فردی ممکن است سر ساعت به رختخواب برود اما مدت زیادی بیدار بماند. فرد دیگری زود خوابش می‌برد ولی بارها از خواب بیدار می‌شود. نفر سوم برای رساندن بچه به مدرسه ساعت شش بلند می‌شود، در حالی که کار شبانه‌اش تا دو طول کشیده است. این سه نفر ممکن است صبح از خستگی مشابهی حرف بزنند، ولی مسئله روزمره‌شان یکی نیست. در مثال سوم، ابتدا باید دید آیا جایی در برنامه برای خواب کافی باز می‌شود.

سه سؤال را صبح روی یک برگ جواب دهید. چه وقت فرصت خواب پیدا کردم؟ چه چیزی یادم هست که مرا بیدار نگه داشت؟ صبح و ظهر چقدر سرحال بودم؟ لازم نیست نیمه‌شب برای دقیق کردن ساعت به گوشی نگاه کنید. یک برآورد صبحگاهی کافی است. کنار آن، هر عامل آشکاری مثل صدای تعمیرات، درد دندان یا مراقبت از یکی از اعضای خانواده را بنویسید تا بیداری ناشی از آن با یک الگوی همیشگی اشتباه نشود.

ساعت زنگ‌دار در روشنایی صبح

ساعت بیداری را از زندگی واقعی انتخاب کنید

اگر بیشتر روزها باید ساعت هفت بلند شوید، همان زمان می‌تواند نقطه شروع باشد. بعد از یک شب بد وسوسه خوابیدن تا ظهر قابل فهم است، اما جابه‌جا شدن زیاد ساعت بیداری می‌تواند خواب شب بعد را هم بی‌نظم کند. برای صبح کاری ساده در نظر بگیرید که شروع روز را مشخص کند؛ مثلاً کنار زدن پرده، شستن صورت و خوردن صبحانه در جای همیشگی. زنگ ساعت را جایی بگذارید که برای خاموش کردنش لازم باشد از جا بلند شوید.

برای کسی که کار شیفتی یا نوزاد کوچک دارد، ثابت ماندن برنامه در تمام هفته ممکن نیست. زمان‌ها را جداگانه برای روزهای هم‌شرایط یادداشت کنید. روز بعد از شیفت شب را با روز تعطیلی که تمام شب در خانه بوده‌اید مقایسه نکنید. اگر بی‌خوابی بر کار حساس، رانندگی یا مراقبت از کودک اثر گذاشته، آن را زودتر با پزشک در میان بگذارید و وقتی خواب‌آلودید رانندگی نکنید.

فاصله بین کار روز و تخت را چطور بسازیم؟

یک ساعت آخر شب را در نظر بگیرید. اگر آخرین کار شما پاسخ دادن به پیام کاری یا دنبال کردن یک بحث داغ است، خاموش کردن چراغ پایان آن بحث را به مغز اعلام نمی‌کند. کار نیمه‌تمام را همراه اولین اقدام فردا روی کاغذ بگذارید؛ مثلاً «صبح شماره سفارش را پیدا کنم». سپس فعالیت آرام و کوتاهی مثل خواندن چند صفحه کتاب انتخاب کنید. لازم نیست آن را تا پایان فصل ادامه دهید. وقتی خواب‌آلود شدید به تخت بروید.

اگر گوشی نقش ساعت زنگ‌دار دارد، آن را دور از دسترس تخت بگذارید و اعلان‌های غیرضروری را خاموش کنید. در خانه شلوغ، درباره یک بازه آرام با بقیه توافق کنید. اتاق خیلی گرم، نور مستقیم راهرو یا تلویزیون روشن هم ارزش بررسی دارند. پیش از خرید پرده و وسیله تازه ببینید جابه‌جا کردن چراغ یا بستن در اتاق چه تغییری ایجاد می‌کند.

گوشی در حال شارژ بیرون اتاق خواب

چای عصر، چرت و دمنوش شب

درباره چای فقط تعداد فنجان‌ها مهم نیست؛ زمان آخرین فنجان هم مهم است. NHS برای افرادی که مشکل خواب دارند پرهیز از چای و قهوه در شش ساعت پیش از خواب را پیشنهاد می‌کند. اگر یازده شب می‌خوابید، چند شب چای کافئین‌دار بعد از پنج عصر را کنار بگذارید و نتیجه را ثبت کنید. هم‌زمان چند دمنوش تازه اضافه نکنید چون بعداً معلوم نمی‌شود کدام تغییر تفاوت ایجاد کرده است.

چرت طولانی نزدیک غروب را هم در برگه صبح فردا یادداشت کنید. فرض کنید پنجشنبه تا ظهر خوابیده‌اید، عصر هم چرت زده‌اید و نیمه‌شب هنوز بیدارید. این الگو سرنخ متفاوتی از شبی می‌دهد که طبق معمول سر کار بوده‌اید و با درد بیدار شده‌اید. ساعت هوشمند اگر دارید فقط یک یادآور است؛ عددی که روی صفحه می‌آید از تجربه خواب‌آلودگی واقعی شما در طول روز مهم‌تر نیست.

چه وقت باید برای بی‌خوابی کمک گرفت؟

اگر بی‌خوابی ماه‌ها ادامه دارد، عوض کردن عادت‌ها کمک نکرده یا خستگی روزانه زندگی را دشوار کرده است، برای بررسی مراجعه کنید. خرخر بلند همراه با قطع و وصل شدن نفس، بیدار شدن با حس خفگی، درد مداوم یا تغییر چشمگیر خلق را هنگام مراجعه بگویید. اگر دارویی را تازه شروع کرده‌اید، نام و زمان مصرفش را همراه ببرید و خودسرانه آن را قطع نکنید.

آیا یک شب بد یعنی برنامه شکست خورده؟ برای قضاوت به چند شب هم‌شرایط نگاه کنید. آیا باید حتماً هشت ساعت کامل بخوابید؟ نیاز افراد فرق دارد؛ فرصت کافی و توان انجام کارهای روزانه هر دو اهمیت دارند. برگه‌ای که روی آن ساعت بیداری، چای عصر و حال روز بعد را نوشته‌اید، برای تصمیم بعدی نقطه شروع روشن‌تری از خرید پیاپی فرآورده‌های خواب است.

مطالعه بیشتر در جفت‌کار

منابع مقاله

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *