بلاگ, راهنما

نفخ مکرر شکم در طب سنتی؛ تدبیرهای سفره و نقش زیره و شوید

عدس پخته و برنج برای یک وعده خانگی

اگر عصرها شکمتان آن‌قدر پُر می‌شود که کمربند را شل می‌کنید، قبل از اینکه همه حبوبات را کنار بگذارید یا هر روز عرق گیاهی بخورید، یک سؤال بپرسید. در وعده‌ای که اذیت شدید کدام چیز با روزهای بهتر فرق داشت؟ در منابع طب سنتی درباره نفخ، هم به غذای سفره و هم به شیوه خوردن توجه شده است. یک نمونه مستند افزودن سبزی‌های معطر یا زیره به برنج است. در خانه می‌توان این نمونه را در حد آشپزی به کار گرفت و هم‌زمان دید افزایش ناگهانی مقدار غذا یا یبوست چه سهمی در شکایت دارد.

نفخ در منابع ایرانی چگونه بررسی شده است؟

در مرور منتشرشده در «هلال احمر ایران»، نویسندگان علت‌ها و تدابیر نفخ را از چند اثر تاریخی گردآوری کرده‌اند. در جدول منابع، نام‌هایی چون طب اکبری و اکسیر اعظم آمده است. در بخش تدابیر غذایی، از غذاهای ساده از جمله خورش و سوپ کم‌چرب یاد شده و برای همراهی با برنج، شوید، گشنیز و زیره سبز ذکر شده است. این نمونه خوبی از تدبیر سفره‌ای است؛ برای فهم آن کافی است بدانیم درباره چه غذایی و چه شکایتی نوشته‌اند. [۱]

همان مقاله ترکیب‌های چندگیاهی و شیوه مصرف تاریخی هم فهرست کرده است. وجود یک فرمول در بخش نسخه‌های قدیمی به معنای مناسب بودن آن برای اجرای خانگی نیست. نویسندگان سابقه کاربردها را بررسی کرده‌اند و میزان پاسخ هر خواننده به زیره یا عرقیات را اندازه نگرفته‌اند. اگر دانه زیره را دوست ندارید، اجباری به خوردن آن نیست. اگر غذایی با زیره خوشمزه‌تر شده اما احساس فشار شکم مثل قبل است، این دو نتیجه را از هم جدا بدانید.

احساس باد، بزرگی شکم و درد یکی نیستند

سهم کوچک حبوبات کنار برنج

گاهی آنچه نفخ می‌نامید احساسی درونی است؛ شکم از بیرون تقریباً تغییری ندارد ولی زیر دنده‌ها یا گرد ناف فشار حس می‌کنید. گاهی لباس در پایان روز واقعاً تنگ‌تر می‌شود و گاهی مسئله اصلی دفع مکرر گاز است. این تجربه‌ها می‌توانند همراه هم باشند، ولی برای گفت‌وگو درباره علت، ارزش دارد روشن کنید کدام بیشتر اذیتتان می‌کند. درد شدید یا یک نقطه دردناک ثابت را زیر نام کلی «باد شکم» پنهان نکنید.

زمان شروع هم سرنخ می‌دهد. اگر از صبح پیش از خوردن چیزی احساس پُری دارید، این را بنویسید. اگر فقط بعد از نوشابه یا یک بشقاب بزرگ خوراک لوبیا آزار شروع می‌شود، همان‌قدر مشخص توضیح دهید. این یادداشت‌ها علت را ثابت نمی‌کنند، اما کمک می‌کنند تصمیم بعدی بر اساس چند وعده واقعی باشد. یک عکس از منوی رستوران یا یادداشت کوتاه اندازه بشقاب هم برای کسی که ترکیب غذا را به خاطر نمی‌سپارد مفید است.

مقدار حبوبات را پیش از حذف کامل بسنجید

فرض کنید یک هفته فقط برنج و خورش معمول خورده‌اید و جمعه یک کاسه بزرگ آش با چند نوع حبوبات، پیازداغ و نوشیدنی گازدار خورده‌اید. اگر عصر جمعه نفخ کردید، از آن یک وعده نمی‌توان لوبیا را تنها علت دانست. دفعه بعدی که حال عمومی خوب است، سهم کوچک‌تری از یک غذای آشنا بردارید و نوشیدنی گازدار را با آب معمولی عوض کنید. برای فهمیدن نقش هرکدام، در وعده‌های بعد فقط یک متغیر را تغییر دهید.

برای کسی که هم‌زمان یبوست دارد، بالا بردن یک‌باره مصرف حبوبات و سبوس می‌تواند تجربه ناخوشایندی باشد. افزایش تدریجی، همراه مایعات متناسب با شرایط فرد، عملی‌تر است. شروع با چند قاشق عدس پخته کنار برنج، برای بعضی خانواده‌ها از پختن یک غذای کاملاً جدا آسان‌تر است. اگر پزشک رژیم یا محدودیت مایعات مشخصی برایتان تعیین کرده است، همان برنامه را در نظر بگیرید. برای هر احساس نفخ هم لازم نیست فوراً مصرف فیبر را بیشتر کنید. [۲، ۳]

برنج معطر؛ نمونه اجرای یک تدبیر در آشپزخانه

غذا خوردن آرام همراه آب معمولی

هنگام دم گذاشتن برنج، بخش کوچکی را جدا کنید و در حدی که معمولاً برای مزه استفاده می‌کنید، کمی شوید یا چند دانه زیره به آن اضافه کنید. بقیه برنج را ساده نگه دارید. حالا غذایی دارید که دو نفر با سلیقه متفاوت هم می‌توانند سر یک سفره بخورند. این مثال برداشت آشپزی از بخش غذای مرور تاریخی است. مقدار دارویی، مدت دوره درمان یا قول اینکه بعد از غذا هیچ نفخی نخواهید داشت از منبع به دست نمی‌آید. [۱]

برای مقایسه، بهتر است در آن وعده چند چاشنی تازه را هم‌زمان امتحان نکنید. اگر مزه زیره را پسندیدید، می‌توانید آن را به‌عنوان ادویه سفره نگه دارید. اگر نپسندیدید، عوض کردن آن با شوید در همان دستور آشپزی کافی است. روغن اسانسی یا عرق غلیظ را جای دانه داخل دستور نریزید. نشانه‌هایی که پیوسته بیشتر می‌شوند با بالا بردن مقدار ادویه روشن‌تر یا قابل تشخیص‌تر نمی‌شوند.

دو عادت کوچک بیرون از آشپزخانه

هنگام غذا حتی چند دقیقه نشستن و آرام‌تر جویدن به شما فرصت می‌دهد متوجه شوید چه زمانی سیر یا ناراحت شدید. اگر عادت دارید غذای محل کار را هنگام راه رفتن تمام کنید، یک بار همان غذا را سر میز بخورید. درباره نوشیدنی هم به عادت خود نگاه کنید؛ نوشابه‌ای که همراه هر وعده بی‌توجه تمام می‌شود، تغییر ساده‌تری برای امتحان کردن است تا حذف چندین گروه غذا. برای بعضی افراد حرکت ملایم و یک پیاده‌روی راحت هم به تحمل بهتر احساس پُری کمک می‌کند. [۲]

پرسش مهم؛ تا کجا مراقبت خانگی کافی است؟

اگر نفخ مدام برمی‌گردد، از بین نمی‌رود یا با کاهش وزن، خون در مدفوع یا تغییر جدید و پایدار در دفع همراه است، برای بررسی اقدام کنید. نفخ همراه با استفراغ، تب یا ناتوانی در دفع مدفوع و گاز هم نیاز به رسیدگی سریع دارد. درد شدید و ناگهانی شکم یا استفراغ خونی حالت اورژانسی است. در این شرایط کیسه گرم، ملین و دمنوش نباید مراجعه را به تأخیر بیندازند. [۲]

برای یک مراجعه معمول، سه چیز را همراه داشته باشید؛ چند مثال از غذای روزهای بهتر و بدتر، زمان آخرین دفع و نام فرآورده‌هایی که برای نفخ خورده‌اید. حتی اگر برگه را فقط دو روز تکمیل کرده‌اید باز هم می‌تواند نقطه شروع باشد. هدف رسیدن به غذایی است که هم قابل تحمل باشد و هم سفره را بی‌دلیل محدود نکند.

در خود مقاله تاریخی، بخش تدبیر غذایی و بخش ترکیب‌های دارویی دو عنوان جدا دارند. وقتی برای استفاده روزمره دنبال غذایی با زیره می‌گردید، بخش مربوط به برنج و سبزی سفره را بخوانید. برای مصرف آشپزی معمول نیازی به تبدیل فرمول چندگیاهی بخش بعد به قاشق یا ساخت مخلوطی شیرین برای مصرف هر روز نیست.

برای اجرای مثال‌های غذایی این مقاله، راهنمای آشپزی با زیره سبز، روش پخت عدس و راهنمای افزایش تدریجی فیبر را ببینید.

منابع و محل استخراج مطالب

  1. Prevention and Treatment of Flatulence From a Traditional Persian Medicine Perspective، ۲۰۱۶؛ جدول آثار بررسی‌شده و بخش ۳٫۴ درباره تدبیر غذا، برنج، شوید، گشنیز و زیره.
  2. راهنمای نفخ NHS؛ شیوه غذا خوردن، نوشیدنی گازدار و نشانه‌های نیازمند رسیدگی.
  3. راهنمای تغذیه در یبوست NIDDK؛ افزایش تدریجی فیبر و تناسب مایعات با نیاز فرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *